Post

Türkiye’nin Yaş Meyve İhracatı

Tarım sektörü, çeşitli besin maddelerini üreten, bu maddeleri işleyerek besin maddelerini çeşitlendiren ve bu şekilde bireylerin besin maddelerine olan ihtiyacını karşılayan, toplumların sağlığı ve kalkınması üzerinde çok büyük öneme sahip bir sektördür. Tarım sektörü önemini her dönem korumuştur. Tarım; ülke nüfusunun yaşamını sürdürebilmesi, milli gelire ve istihdama katkısı, diğer sektörlere hammadde ve sermaye sağlaması, ihracata doğrudan ve dolaylı olarak etkisi ve biyolojik çeşitlilik ile ekolojik dengeye olan katkısı nedeniyle tüm dünyada vazgeçilmez bir sektör niteliğindedir. Tarım sektörünün önemli bir bölümünü yaş meyve ve sebzeler oluşturmaktadır.

Türkiye, 4 mevsimin de yaşanabildiği ülkelerden bir tanesidir. Türkiye, tarım üretimine müsait verimli ve geniş tarım alanları, değişik bölgelerin ekolojik farklılıkları sayesinde meyve ve sebzelerinin iyi koşullarda ve kaliteli olarak yetişebildiği dünyadaki nadir ülkelerden birisidir. Dünyanın birçok ülkesiyle karşılaştırıldığında Türkiye’de neredeyse 4 mevsimde hemen hemen her bölgede meyve ve sebze yetiştirmek mümkündür.

Tüm dünyada gerçekleşen yaş meyve dış ticaret rakamlarını incelediğimizde Uluslararası Ticaret Merkezi (ITC)’nin verilerine göre, 54,8 milyar dolar ithalat ve 66,6 milyar dolar ihracat ile yaş meyve ürünleri toplamda 121,4 milyar dolarlık dış ticaret hacmine sahiptir. Dünyada en çok talep gören ürünler sırasıyla üzüm, elma, portakal, limon ve kiraz olmuştur. En çok yaş meyve talep eden ülkeler ise; ABD, Çin, Almanya, Fransa, Rusya, Hollanda olmuştur. ABD dünyanın en büyük yaş meyve ithalatçısı konumundadır.

Dünya Tarım Örgütü (FAO)’nün 2018 verilerine göre; dünyada yaş meyve üretimi yapılan toplam arazi ölçüsü 709 milyon dekardır. Bu alanda üretilen yaş meyve miktarı ise 1 milyar tonun üzerinde olup, 115 milyon tonluk üretim ile muz, dünyada en çok üretilen yaş meyve kategorisinde birinci sırada yer almaktadır. İkinci sırada 103 milyon ton ile karpuz, üçüncü sırada 86 milyon ton ile elma, dördüncü sırada 79 milyon ton ile üzüm, beşinci sırada ise 75 milyon tonluk üretim ile portakal yer almaktadır.

Dünyadaki yaş meyve üretimini bölgesel bazda incelediğimizde narenciye üretiminde dünyada Asya bölgesinin yüzde 55,9 ile en çok narenciye üretimi yapan ülke konumunda olduğunu görüyoruz. Afrika ise yüzde 36,4 ile ikinci en büyük narenciye üretimi yapan bölge konumundadır. Avrupa bölgesinin narenciye üretimi ise yüzde 0,2’dir.

Narenciye üretimi dışında diğer taze meyve üretiminde ise Asya Bölgesi yüzde 70’lik pay ile birinci sırada yer almaktadır. 2018 Statista verilerine göre; dünya yaş meyve üretiminde Çin birinci sırada yer alırken Çin’i sırasıyla Hindistan, Brezilya, ABD ve Türkiye takip etmektedir.

TÜİK verilerine göre Türkiye’de yaş meyve üretim arazisi 21,484,829 dekar alana sahip olup toplam ekilmeye uygun tarım arazisinin yaklaşık yüzde 9,3’ünü oluşturmaktadır. Yaş meyve üretim 2019 yılında 17 milyon 728 bin ton olarak gerçekleşmiştir. Yaş meyvelerin üretim miktarına bakıldığında birinci sırada üzüm yer almaktadır. Üzümü sırasıyla; elma, portakal, limon ve kayısı takip etmektedir.

 

Genel olarak yaş meyve ihracatında azalma incelendiğinde ihracatta en çok paya sahip olan narenciyelerde ortalama yüzde 16'lık bir azalma söz konusudur. Narenciye üretiminde dünyada 5. ve Avrupa'da 2. sırada yer almamıza rağmen son zamanlarda ton başına birim ihraç fiyatının sürekli azalması üreticilerin dış piyasa ürün gönderememesinin en büyük sebeplerinden biri olarak gözüküyor.

Türkiye’nin Taze Meyve İhracatı

Yukarıdaki tabloda Türkiye’nin yaş meyve ihracatının 2009 – 2019 yılları arasındaki değişimini ve toplam değerini ve miktarını görebilirsiniz. Uluslararası Ticaret Merkezi (ITC)’nin verilerine göre, Türkiye'nin yaş meyve ihracatı 2019 yılında, bir önceki yılla kıyasla yüzde 6,5 oranında azalarak 1 milyar 549 milyon dolar seviyesine geriledi, ithalat ise bir önceki yılla kıyasla çok önemli bir değişim olmayarak 30 milyon dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. İthalat ve ihracat rakamları incelendiğinde Türkiye yaş meyve sektöründe ihracatçı ülke konumundadır. Türkiye global yaş meyve ihracat pazarında 2018 yılında 11. sırada yer almaktadır. Türkiye 2019 yılında yaş meyve üretiminin %15'lik kısmını dış pazara gönderirken geriye kalan kısmı ise iç talebi karşılamaktadır.

Türkiye’nin En Çok İhracat Yaptığı Yaş Meyveler

Türkiye yaş meyve ihracatını ayrıntı incelersek, en çok ihracat yapılan yaş meyvelerde narenciye dikkat çekmektedir. Mandalinalar toplam yaş meyve ihracatının yüzde 22’lik kısmını oluşturarak ilk sırada yer alırken limon yüzde 15’lik pay ile ikinci sırada, kiraz-vişne yüzde 12’lik pay ile 3. sırada yer almaktadır.

Türkiye’nin Bölgesel Bazlı Yaş Meyve İhracatı

Bölgeler itibariye yaş meyve ihracatında Avrupa bölgesi toplam ihracatının yüzde 78'sini oluşturmaktadır. Asya bölgesi ise toplam ihracatın yüzde 21'ini oluşturmaktadır. Türkiye’nin yaş meyve ihracatının neredeyse tamamının Avrupa ve Asya bölgelerine yapıldığını görmekteyiz. Amerika ve Afrika bölgeleri için ise 2019 yılında bir önceki yıla kıyasla Amerika için yapılan yaş meyve ihracatı azalırken, Afrika için yapılan yaş meyve ihracat değeri 2019 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 50’lik bir artış göstermiştir.

Türkiye’nin En Fazla Taze Meyve İhracatı Yaptığı Ülkeler

Yaş sebze ihracatında olduğu gibi yaş meyve ihracatında da Türkiye'nin en büyük pazarı 613 milyon dolar ile Rusya'dır. Rusya’yı sırasıyla 146 milyon dolar ile Almanya, 128 milyon dolar ile Irak ve 113 milyon dolar ile Ukrayna takip etmektedir. Son 5 yıllık veriler incelendiğinde ihracat hacmi yüksek olup ihracatını en çok arttıran ülkeler; Hindistan, Türkmenistan, Sırbistan, Bulgaristan ve Romanya'dır. İhracatı en yüksek ülkeleri incelediğimizde Doğu Avrupa ülkeleri toplam yaş meyve ihracatının yüzde 60'dan fazlasını oluşturmaktadır. Bölgenin iklimsel koşulları sebebiyle üretimin yetersiz kalması ve bölgenin coğrafya olarak Türkiye'ye yakınlığı sebebiyle Doğu Avrupa bölgesi en yüksek potansiyel ihracata sahip bölgedir. Pazar çeşitlendirme analizine göre; Romanya, Bulgaristan, Polonya, Sırbistan, ABD, Suudi Arabistan ve Fransa Türkiye'nin ihracatta çok güçlü olmadığı ama küresel pazarda en çok yaş meyve talep eden ülkeleridir. Türkiye'nin yaş meyve ihracatında hedef pazar konumundadırlar. İhracat potansiyel haritasına göre Türkiye'nin Avrupa bölgesine yaklaşık 2,5 milyar dolar Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesine toplam 670 milyon dolarlık potansiyel ile dünya yaş meyve ihracat potansiyeline göre 7. sırada yer almaktadır.

 

Kaynak: Türkiye’de Tarım Sektörünün İktisadi Gelişimi ve Sorunları: Tarihsel Bir Bakış – Niğde Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/185141

Uluslararası Ticaret Merkezi (ITC)

Statista

Dünya Tarım Örgütü

You May Also Like