Post

Cezayir Ülke Analizi

Cezayir, Kuzey Afrika’da bulunan ve Afrika kıtasının en büyük yüz ölçümüne sahip ülkesidir. Cezayir'in komşuları kuzeydoğuda Tunus, doğuda Libya, güneydoğuda Nijer, güneybatıda Moritanya ve Mali, batıda Fas ve Batı Sahra'dır. Ülkenin kuzey bölgesinde Akdeniz iklimi, güneyinde ise çöl iklimi hakimdir. Cezayir, Afrika kıtasının en zengin ülkelerinden biridir. Para birimi 'Cezayir Dinarı'dır. Cezayir’de resmi dil Arapça olmasına rağmen sömürge döneminden kalan az sayıda Fransız’dan dolayı halk içerisinde Fransızca konuşan küçük bir kesim de bulunmaktadır.

Cezayir, önemli bir doğal gaz ve petrol üreticisi ve ihracatçısıdır. Ülkenin güney batısında demir, güney ucunda ise uranyum ve çinko yatakları bulunur. Bir kamu şirketi olan Sonatrach tarafından çıkarılan petrol ve doğal gaz, ülkenin başlıca gelir kaynağıdır. Cezayir, tarım reformu ve ağır sanayinin modernizasyonu yoluyla ekonomisini canlandırmayı denemiştir, ancak petrol ve doğal gaz kökenli ürünler hâlâ ihracatın neredeyse tamamını oluşturur.

Denize yakın kesimde tarıma elverişli alanlarda başta zeytin gibi Akdeniz iklimi bitkileri yetişir. Cezayir, bakla tarımında dünyada 1., incirde 5., hurmada 6., kayısıda 9., bademde 10.dur. Buna karşın tarım ürünlerinin büyük kısmını ihraç edemez.

Cezayir, Afrika Kıtasının (Güney Afrika, Nijerya ve Mısır’ın ardından) en büyük 4’üncü ekonomisi konumundadır. 2000’li yılların başından itibaren kademeli bir şekilde serbest piyasa ekonomisine geçiş sürecini yaşayan Cezayir’de, benzer durumdaki diğer ülkelerde olduğu gibi, bu sürecin sıkıntıları halen hissedilmektedir. Zengin doğal kaynaklarına karşın halkın satın alma gücünün çevre ve komşu ülkelere göre düşüklüğü, ülke ekonomisinin sektörel bazda çeşitlendirilerek geliştirilmesine yönelik ulusal ve uluslararası yatırımlardaki yetersizlik, ülkedeki kamu iktisadi teşekküllerinin özelleştirme çalışmalarının çok yavaş ilerlemesi, kayıt dışı sektörün büyüklüğü, bölgeler arasında ciddi ekonomik ve sosyal dengesizlikler (özellikle kuzey ve güney) ve genç nüfusta % 30’ları bulan işsizlik bu sıkıntıların başlıca kısmını teşkil etmektedir.

1990’lü yılların ortasından itibaren ticaret politikalarını da serbestleştirmeye başlayan Cezayir, buna karşın, önemli ölçüde ithal ikameci ve korumacı eğilimler gösterebilmektedir. Bu tür tutumlarda, ülkedeki ticaret politikasının belirlenmesinde etkin olan ithalat lobilerine karşın, ulusal bir sanayinin kurulabilmesine yönelik hassasiyetler etkili olmaktadır. Öte yandan, Avrupa Birliği ile 2002 yılında imzalanan ve 2005 yılında yürürlüğe giren Serbest Ticaret Anlaşması ile pek çok sanayi ürününün ithalatında Avrupa Birliği ülkeleri menşeli ürünlere indirimli gümrük vergileri uygulanmakta ve bazı ürün gruplarında da bu vergiler hâlihazırda sıfırlanmış bulunmaktadır. Tarım ve balıkçılık sektöründe ise çok kapsamlı olmamakla birlikte karşılıklı kota sistemi uygulanmaktadır.

Cezayir Dış Ticareti

Dış Ticaret Göstergeleri (Milyon ABD Doları)

Yıllar

İhracat

İthalat

Hacim

Denge

2007

60.163

27.631

99.638

20.688

2008

79.298

39.475

118.556

40.039

2009

45.193

39.258

86.194

4.194

2010

57.050

40.999

104.271

9.831

2011

73.436

47.219

120.920

25.952

2012

71.865

50.369

71.866

24.382

2013

65.998

54.909

120.907

11.089

2014

60.388

58.618

119.006

1.770

2015

34.796

51.803

86.599

-17.007

2016

29.992

47.090

77.082

-17.098

2017

 35.191

 46.053

 81.244

- 10.862

2018

 41 608

 47 342

 88 950

- 5 734

Kaynak : ITC_Trademap

Hidrokarbonlar sektörü ihracatı toplam ihracatın yaklaşık %95’ini oluşturmaktadır. Ancak, son yıllarda petrol fiyatlarının düşmesi nedeniyle ihracatın azaldığı görülmektedir.
 
Bir yandan tarımsal üretimin, diğer yandan sanayi alt yapısının yetersizliği nedeniyle pek çok tüketim mamulünü dışarıdan almak durumunda kalan Cezayir, ihtiyaçlarını karşılamak üzere, yıllar itibariyle sürekli artan miktarlarda ithalat yapmaktadır. Avrupa Birliği, Cezayir’in en önemli ticaret ortağı konumundadır.  

 

Türkiye-Cezayir Serbest Ticaret Anlaşması

Avrupa Birliği ile 2002 yılında imzalanan ve 2005 yılında yürürlüğe giren Serbest Ticaret Anlaşması ile pek çok sanayi ürününün Cezayir tarafından ithalatında AB ülkeleri menşeli ürünlere indirimli gümrük vergileri uygulanmakta ve bazı ürün gruplarında da bu vergiler hâlihazırda sıfırlanmış bulunmaktadır. Büyük Arap Serbest Ticaret Bölgesi (GAFTA) kapsamındaki gümrük tarife indirimleri, oldukça geniş muafiyet listeleri dâhilinde 2009 yılında hayata geçirilmiştir.
Söz konusu STA’lar, ülkemiz menşeli ürünlerin anılan pazara girişini zorlaştırmakta olup, Türkiye’den ithalat yapan birçok Cezayirli firmanın Avrupa (Fransa, İspanya, İtalya ve Almanya başta olmak üzere) ve Arap Birliği (Tunus, Fas, Mısır başta olmak üzere) ülkelerine yöneldiği görülmektedir.

Türkiye-Cezayir Dış Ticaret Değerleri (Milyon ABD Doları)
 

Yıllar

İhracat

İthalat

Hacim

Denge

2001

422

1 064

1 486

-642

2002

514

558

1 072

-44

2003

573

501

1 074

72

2004

806

626

1 432

180

2005

807

862

1 669

-55

2006

1 021

719

1 739

302

2007

1 232

944

2 176

288

2008

1 614

1 588

3 201

26

2009

1 777

769

2 546

1 008

2010

1 505

1 068

2 573

436

2011

1 471

1 150

2 621

320

2012

1 813

925

2 737

889

2013

2 003

714

2 717

1 289

2014

2 083

921

3 004

1 162

2015

1 826

741

2 566

1 085

2016

1 736

 463

2 200

1 272

2017

1 712

 766

2 479

 946

2018

2 031

1 137

3 169

 893

Kaynak: TÜİK

 

Türkiye ile Cezayir arasındaki ticarette 2005 yılı öncesinde Cezayir lehine seyreden dış ticaret dengesi, Cezayir’e yapılan ihracatın düzenli olarak her yıl artmasıyla, 2006 yılından itibaren Türkiye lehine fazla vermeye başlamıştır. Türkiye lehine olan dış ticaret dengesi 2018 yılında 893 milyon ABD Dolarına ulaşmıştır.


Türkiye’nin Cezayir’e İhracatı

2017 yılında Türkiye’den Cezayir’e gerçekleştirilen 1,7 milyar ABD Dolarlık ihracat, 2018 yılında yine 2 milyar ABD Dolar düzeyinde gerçekleşmiştir.
 
Diğer taraftan, kayıt dışı ekonomi kapsamında değerlendirilen bavul ticareti yoluyla da yıllık yaklaşık 100-150 milyon ABD Doları tutarında bir ihracat gerçekleştirildiği tahmin edilmektedir.
 
Bunun yanı sıra İspanya, Fransa ve İtalya limanları üzerinden ülkemiz menşeli malların « re-export » yoluyla veya Magrep Birliği üyesi ülkelerden transit olarak Cezayir’e geldiği ve bu ticaretin yıllık toplamının yaklaşık 300-350 milyon ABD Doları civarında bir rakama ulaştığı tahmin edilmektedir.
 
İhraç edilen başlıca ürünler, karayolu taşıtları için aksam ve parçalar, inşaat aksamı, dizel motorlar, kablolar, buzdolapları, maden işleme makineleri, plastik çubuk ve profiller, hazır giyim, demir çelikten profiller, kumaş, gıda işleme makineleri, tarım işleme makineleri, elektrik panoları ve demir çelikten sobalardır. 

 

Kaynak: Ticaret Bakanlığı (www.ticaret.gov.tr), Vikipedia,

You May Also Like